socolive fan

Miễn vé xe buýt giúp giảm chi phí đi lại cho người dân,áchthứckiểmsoáttiềnhỗtrợkhiTPHCMmiễnvéxebuýsocolive fan song TP HCM đối mặt việc kiểm soát kinh phí hỗ trợ doanh nghiệp, tránh thất thoát, theo chuyên gia.

TP HCM dự kiến miễn vé toàn bộ 135 tuyến xe buýt từ tháng 5, nếu hoàn tất thủ tục và được thông qua sớm. Khi triển khai, đây sẽ là lần đầu toàn bộ người dân thành phố được đi xe buýt miễn phí. Thành phố ước chi khoảng 7.000 tỷ đồng mỗi năm cho chính sách này.

Mục tiêu chủ trương là giảm chi phí đi lại, khuyến khích người dân chuyển sang giao thông công cộng, từ đó góp phần giảm ùn tắc và ô nhiễm.

Hiện, Sở Xây dựng TP HCM đưa ra ba cách miễn vé xe buýt.

Cách thứ nhất, thành phố mua lại doanh thu theo từng chuyến xe trên cơ sở thỏa thuận với đơn vị vận tải. Hành khách không phải trả tiền, cũng không cần quẹt thẻ hay định danh. Doanh nghiệp được thanh toán theo doanh thu mỗi chuyến, dự kiến tăng khoảng 30% so với 8 tháng cuối năm 2025 nhờ lượng khách tăng.

Tiếp theo, thành phố chi trả theo sản lượng khách thực tế nhân với giá vé bình quân từng tuyến. Dữ liệu hành khách do doanh nghiệp thống kê qua hệ thống vé điện tử. Tuy nhiên, cách này phụ thuộc nhiều vào đơn vị vận tải nên khó đảm bảo độ chính xác, đồng thời làm tăng chi phí kiểm tra, đối soát.

Cuối cùng, thành phố thanh toán toàn bộ tiền vé theo số lượt đi thực tế của từng hành khách. Người dân đi xe buýt miễn phí nhưng phải quét thẻ hoặc định danh điện tử bằng căn cước, VNeID, thẻ ngân hàng, ví điện tử hoặc ứng dụng MultiGo để hệ thống ghi nhận. Sở Xây dựng hiện nghiêng về cách làm này.

Lãnh đạo một đơn vị có thị phần lớn về xe buýt tại TP HCM cho rằng cách thành phố mua lại doanh thu từng chuyến theo thỏa thuận với doanh nghiệp là đơn giản nhất, giúp hành khách đi miễn phí mà không cần vé hay định danh. Tuy nhiên, đây cũng là cách tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất.

Theo ông, mức doanh thu giả định tăng 30% sau khi miễn vé nhưng chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng sẽ khiến việc quyết toán ngân sách dễ phát sinh vướng mắc. Quan trọng hơn, mô hình này không kiểm soát được lượng khách thực tế, khiến hệ thống thiếu dữ liệu cho việc lập kế hoạch, dự toán và điều hành xe buýt những năm tiếp theo.

Ngoài ra, việc đi xe miễn phí mà không có bất kỳ ràng buộc nào cũng dễ nảy sinh tâm lý sử dụng tùy tiện, khó hình thành thói quen văn minh khi sử dụng giao thông công cộng.

Với cách thanh toán theo sản lượng khách nhân giá vé bình quân từng tuyến, đại diện doanh nghiệp đánh giá đây là bước tiến khi bắt đầu dựa trên dữ liệu từ vé điện tử. Tuy vậy, điểm nghẽn nằm ở giá vé bình quân.

"Khi chưa có cơ sở thống nhất và đủ chặt chẽ cho mức giá này, việc nhân với sản lượng khách để thanh toán ngân sách sẽ tiềm ẩn nhiều tranh cãi", ông nói, đồng thời cho rằng việc thống kê, đối soát cũng phức tạp hơn, làm tăng chi phí quản lý và nguy cơ sai lệch hoặc gian lận số liệu.

Với hướng miễn phí nhưng có định danh qua căn cước, VNeID hoặc các hình thức vé điện tử, ông đồng tình đây là giải pháp phù hợp về lâu dài. Tuy nhiên, hạ tầng công nghệ hiện chưa đồng bộ nên khó áp dụng ngay trên diện rộng.

Từ các phân tích trên, đại diện doanh nghiệp cho rằng việc chi trả cho đơn vị vận tải cần bám nguyên tắc thanh toán theo chi phí do nhà nước ban hành và kiểm soát.

Với các tuyến đã đấu thầu, thành phố nên thanh toán theo hồ sơ trúng thầu, trong đó chi phí vận hành và doanh thu đã được xác lập từ đầu. Đối với các tuyến đặt hàng, việc chi trả cũng cần căn cứ hồ sơ được duyệt, dựa trên định mức chi phí đã ban hành, kèm cơ chế kiểm soát và kiểm toán rõ ràng.

"Song song đó, định danh hành khách cần được xem là điều kiện bắt buộc, với lộ trình cụ thể, để mọi chuyến đi đều được ghi nhận và mọi dòng tiền đều có cơ sở kiểm soát trên nền tảng dữ liệu minh bạch", đại diện doanh nghiệp nói.

Theo ông, khi mỗi chuyến đi được ghi nhận bằng định danh, việc sử dụng xe buýt cũng sẽ có trách nhiệm và kỷ luật hơn.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Bích Hằng, Đại học Giao thông Vận tải, chủ trương miễn vé xe buýt ở TP HCM là quyết sách lớn, không chỉ hỗ trợ người dân mà còn được kỳ vọng tạo chuyển biến mạnh cho vận tải hành khách công cộng. Tuy nhiên, đây không đơn thuần là câu chuyện tài chính mà sẽ kéo theo thay đổi lớn trong cách quản lý và vận hành toàn hệ thống.

Bà Hằng cho biết khi chuyển sang miễn vé, thành phố sẽ chi trả gần như toàn bộ chi phí vận hành, đồng nghĩa áp lực ngân sách tăng lên và yêu cầu giám sát phải chặt chẽ hơn.

Với doanh nghiệp vận tải, việc không còn nguồn thu trực tiếp từ vé khiến họ phụ thuộc vào thanh toán ngân sách. Nếu cơ chế chi trả không phù hợp, động lực tham gia thị trường có thể bị ảnh hưởng.

"Về phía người dân, dù được lợi về chi phí nhưng nếu chất lượng dịch vụ không duy trì tốt thì vẫn khó tạo sức hút, bởi hiện giá vé xe buýt vốn đã rất rẻ", bà nói.

Theo bà Hằng, điều này đòi hỏi thành phố phải thiết lập cơ chế quản lý minh bạch, sử dụng ngân sách hợp lý, đồng thời nâng chất lượng dịch vụ để chính sách phát huy hiệu quả.

Về phía cơ quan quản lý, Sở Xây dựng TP HCM đang phối hợp các sở ngành rà soát để hoàn thiện phương án miễn vé tối ưu, vừa tạo thuận lợi cho người dân, vừa đảm bảo ngân sách được sử dụng minh bạch, đúng mục đích và hài hòa lợi ích các bên.

Theo Sở, việc miễn phí sẽ được kiểm soát thông qua hệ thống điện tử, qua đó hình thành cơ sở dữ liệu về lượng khách và tần suất sử dụng để phục vụ công tác điều hành.

Hiện hệ thống vé điện tử đã được lắp trên 120/180 tuyến, dự kiến phủ toàn bộ trong quý II. Cùng với đó, phần mềm thanh toán không tiền mặt và các nền tảng như MultiGo đã được triển khai, hỗ trợ người dân tra cứu lộ trình, phản ánh thông tin và sử dụng dịch vụ thuận tiện hơn.

Sở Xây dựng cho biết dù miễn phí, chất lượng phục vụ phải tuân theo các tiêu chuẩn và hợp đồng đã ký với đơn vị vận tải. Camera trên xe kết hợp dữ liệu vé điện tử sẽ giúp cơ quan quản lý giám sát hoạt động theo thời gian thực, theo dõi chất lượng dịch vụ và làm căn cứ thanh toán chi phí. Đây được xem là nền tảng để hệ thống xe buýt vận hành minh bạch, đúng tiêu chuẩn mà không làm giảm trải nghiệm của hành khách.

Giang Anh